» Zobacz
» Newsletter

» Szukaj
Google
Web strazak.com
» Reklama





Artykuły

I. Kr├│tki rys historyczny po┼╝arnictwa w Polsce...

I. Kr├│tki rys historyczny po┼╝arnictwa w Polsce ze szczeg├│lnym uwzgl─Ödnieniem najbli┼╝szego s─ůsiedztwa - cz─Ö┼Ťc opracowania druha Ludwika Dziewo┼äskiego

Ochotnicze Stra┼╝e Po┼╝arne w Polsce nale┼╝─ů do najstarszych, a zarazem najbardziej zas┼éu┼╝onych dla spo┼éecze┼ästwa organizacji [1]. Zal─ů┼╝kiem ich ju┼╝ w po┼éowie XIX wieku w wi─Ökszych miastach by┼éy stra┼╝e ogniowe. Jednak do ko┼äca powstania styczniowego 1863-1864 nie dosz┼éo do powstania organizacji Ochotniczej Stra┼╝y Po┼╝arnej.

Nasilaj─ůce si─Ö po┼╝ary, trawi─ůce pojedyncze domostwa, czasem spory obszar miasteczka czy wsi oraz rzucone po powstaniu has┼éo organicznej pracy narodowej zacz─Ö┼éy wyzwala─ç w spo┼éecze┼ästwie potrzeb─Ö podj─Öcia energicznej walki z po┼╝og─ů (czerwonym kurem) i zaborc─ů. Powstaj─ůce stra┼╝e po┼╝arne w danym miasteczku czy wsi odgrywa┼éy rol─Ö czynnika inspiruj─ůcego i organizuj─ůcego ┼Ťrodowisko w zakresie dzia┼éalno┼Ťci spo┼éecznej, kulturalno-o┼Ťwiatowej, gospodarczej i politycznej. Powstaj─ůce stra┼╝e rozwija┼éy si─Ö nier├│wnomiernie, co wynika┼éo z odmiennych warunk├│w w poszczeg├│lnych zaborach. Potrzeby organizowania obrony przed po┼╝arami by┼éy jednakowo du┼╝e w Galicji, jak w Kr├│lestwie Polskim czy te┼╝ zaborze pruskim.


Inicjatorem pierwszego Towarzystwa ochotniczej straży pożarnej na terenie Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim było Towarzystwo Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie pod kierunkiem hr. Adama Potockiego. Już w 1872 roku widać dobrze zorganizowane ochotnicze straże pożarne.

,,Te najdawniejsze w naszym kraju posterunki stra┼╝ackie za┼éo┼╝ono: w Gr├│dku ko┼éo Lwowa, w Tarnowie i Krakowie w 1865 roku; w Wadowicach w 1867 roku, w Stanis┼éawowie i we Lwowie w 1868 roku, w Bochni w 1869 roku, w Brodach, Przemy┼Ťlu, Samborze i ┼╗ywcu w 1871 roku; w Budzanowie, Chrzanowie, Gorlicach, Ka┼éuszu, Okocimiu, Podhajcach, Sokalu, Wieliczce (za┼éo┼╝yciel: Zwierzchno┼Ť─ç Gminna i prezes J├│zef G├│rnisiewicz) i w Jaworznie w 1872 roku, a w roku 1873 w My┼Ťlenicach” [2].

Lu┼║nie istniej─ůce ochotnicze stra┼╝e bez opieki i poparcia w┼éadz nie mia┼éy wi─Ökszych mo┼╝liwo┼Ťci rozwoju. Brak jednolito┼Ťci w umundurowaniu, wewn─Ötrznej organizacji korpusu, odznak, komend, przybor├│w po┼╝arniczych oraz wsp├│┼édzia┼éania zrodzi┼éy has┼éo: ,,W jedno┼Ťci si┼éa”. Wtedy w┼éa┼Ťnie powsta┼éa idea utworzenia zwi─ůzku krajowego. I tak z inicjatywy urz─Ödnik├│w Krakowskiego Towarzystwa Wzajemnych Ubezpiecze┼ä L. ─ćwiklicera, W┼é. Biela┼äskiego, T. Gaydzicza i J. G├│rnisiewicza - naczelnika Ochotniczej Stra┼╝y Po┼╝arnej w Wieliczce - przy poparciu burmistrza i notariusza Ludwika ┼üapi┼äskiego w Wieliczce uda┼éo si─Ö przeprowadzi─ç 25 sierpnia 1872 roku w Wieliczce zjazd delegat├│w istniej─ůcych w├│wczas ochotniczych stra┼╝y po┼╝arnych, kt├│rego celem by┼éo za┼éo┼╝enie zwi─ůzku. Uchwa┼éa wiecu nie zosta┼éa jednak wykonana. Min─Ö┼éy lata 1872 i 1873, a krakowski komitet nie wywi─ůza┼é si─Ö z podj─Ötego zadania. Zniecierpliwiony tak─ů postaw─ů Wydzia┼é Lwowski Ochotniczej Stra┼╝y Po┼╝arnej przej─ů┼é przewodnictwo tej akcji w 1874 roku.

Jednak te┼╝ up┼éyn─ů┼é rok, gdy wreszcie w dniach 31.10 i 1.11.1875 roku dosz┼éo do I Zjazdu we Lwowie z udzia┼éem przedstawicieli 57 towarzystw ochotniczych stra┼╝y po┼╝arnych, czterech stra┼╝y miejskich: Lw├│w, Przemy┼Ťl, Krak├│w, Tarnopol, dwu rad miejskich: Wieliczki i Wadowic - razem 306 os├│b [3]. W Zje┼║dzie uczestniczy┼éy m.in. towarzystwa ochotniczych stra┼╝y po┼╝arnych i komitety organizuj─ůce ochotnicze stra┼╝e po┼╝arne z My┼Ťlenic i Nowego S─ůcza (najbli┼╝sze z naszego terenu). Naczelnikiem wybrano doktora J├│zefa Millereta, powo┼éano Rad─Ö Zawiadowcz─ů w 7-osobowym sk┼éadzie - m.in. J├│zefa G├│rnisiewicza z Wieliczki. Uchwalono sk┼éadk─Ö zwi─ůzkow─ů po 10 cent├│w od ka┼╝dego czynnego cz┼éonka korpusu zwi─ůzkowej stra┼╝y po┼╝arnej. Nast─Öpny zjazd wyznaczono w Krakowie.

W roku 1873 zorganizowanych zosta┼éo 11 zwi─ůzkowych stra┼╝y po┼╝arnych, m.in. w My┼Ťlenicach, kt├│rej za┼éo┼╝ycielem by┼é dr A. Marek (burmistrz), E Sch├╝nke (obywatel i w┼éa┼Ťciciel realno┼Ťci), Fr. Lichrewa (in┼╝ynier), Fr. Kubala (dyrektor d├│br) i W. ┼Üwie┼╝y┼äski (sekretarz rady powiatowej). Min─Ö┼éo 8 lat i Krak├│w ponownie nie wywi─ůza┼é si─Ö z organizacji II Zjazdu Stra┼╝ackiego. Ponownie organizuje go Lw├│w w dniach 29-30 wrze┼Ťnia 1883 roku. Naczelnikiem Krajowego Zwi─ůzku Stra┼╝y Po┼╝arnych wybrany zostaje ksi─ů┼╝─Ö A. Sapieha, zast─Öpc─ů W. Eminowicz, a sekretarzem H. Rewakowicz [4].

W pierwszym okresie istnienia Krajowego Zwi─ůzku Ochotniczych Stra┼╝y Po┼╝arnych tj. w latach 1876-1885 zawi─ůzanych zosta┼éo 36 zwi─ůzkowych stra┼╝y po┼╝arnych, m.in. z tych stron w 1879 r. w Nowym Wi┼Ťniczu, w 1881 r. w Nowym Targu, a w 1885 r. w Jordanowie.

Do g┼é├│wnych przyczyn niepowodze┼ä Zwi─ůzku w pierwszym okresie zaliczy─ç trzeba brak ┼é─ůczno┼Ťci mi─Ödzy stra┼╝ami i ich zwi─ůzkiem, nie sporz─ůdzono ani spisu dzia┼éaj─ůcych w Galicji stra┼╝y - zar├│wno tych nie nale┼╝─ůcych jeszcze do Zwi─ůzku Krajowego we Lwowie jak te┼╝ i tych ju┼╝ zrzeszonych. Dopiero w roku 1886 sprawy te zorganizowa┼é dr Alfred Zg├│rski-prezes Ochotniczej Stra┼╝y Po┼╝arnej we Lwowie. Obejmuj─ůc kierownictwo kancelarii w Krajowym Zwi─ůzku sam referowa┼é i uk┼éada┼é pisma i odezwy, przewodniczy┼é posiedzeniom pod nieobecno┼Ť─ç naczelnika Ksi─Öcia A. Sapiehy. Dzi─Öki jego sumiennej pracy dochodzi do efektywnego wsp├│┼édzia┼éania ze stra┼╝ami w Galicji.

Systematycznie co dwa lata organizowany jest Krajowy Zjazd Stra┼╝y Po┼╝arnych, a mianowicie: III w 1887 we Lwowie, IV w 1889 w Tarnowie, V w 1891 w Przemy┼Ťlu, VI w 1893 we Lwowie, VII w 1895 w Stanis┼éawowie, VIII w 1997 w Dobromilu [5]. Z s─ůsiedztwa Dziekanowic delegatami w poszczeg├│lnych zjazdach byli: w 1891 w Przemy┼Ťlu: z My┼Ťlenic Emil Sch├╝nke i Ignacy Gor─ůczko, ze Su┼ékowic: Antoni Ci─Ö┼╝kowski i Marcin Profic, z Wieliczki: dr Zygmunt Miczy┼äski [6]. Na VI Zje┼║dzie we Lwowie w 1893 roku: z Gdowa: Bruno Hryniewicz – skarbnik Krajowego Zwi─ůzku, z ┼üapanowa: August Locher, z Wieliczki: dr Z. Miczy┼äski [7], na VII w Stanis┼éawowie w 1895 roku z Jordanowa: Jan Jasica, z Niepo┼éomic: Augustyn Locher, z Wieliczki: dr Z. Miczy┼äski [8].

Drugi okres dzia┼éalno┼Ťci Krajowego Zwi─ůzku Stra┼╝y Po┼╝arnych, czyli lata 1889-1900 jest bardzo obfity w powstawanie ochotniczych stra┼╝y po┼╝arnych i przyst─Öpowanie ich do Krajowego Zwi─ůzku. I tak w najbli┼╝szym s─ůsiedztwie Dziekanowic za┼éo┼╝one zostaj─ů stra┼╝e: w 1887 roku w ┼üapanowie (za┼é. Wojciech M─ůczka), Makowie, Skawinie (za┼é. Zwierzchno┼Ť─ç Gminna) i Suchej; w 1888 roku w Lanckoronie, w 1890 r. w Dolnej Wsi (k. My┼Ťlenic, dzi┼Ť Dolne Przedmie┼Ťcie) i Mszanie Dolnej (za┼é. Jan Solecki); w 1891 r. w Gdowie (za┼é. J├│zef ┼Ülosarczyk), Skotnikach i Tymbarku; w 1894 r. w Trzeme┼Ťni (za┼é. ks. Antoni ┼üazowski) [9], w Jaworniku (za┼é. organista Stanis┼éaw Sypek). W r. 1900 zosta┼éa zorganizowana na podstawie uchwa┼éy Rady W├│jtowskiej stra┼╝ po┼╝arna w Sierakowie, o czym dowiadujemy si─Ö z Ksi─Ögi uchwa┼é W├│jta Marcina Dziewo┼äskiego. W roku 1904 na mocy reskryptu C.K. Namiestnictwa intymowanego przez C.K. Starostwo w My┼Ťlenicach St. Sypka zak┼éada Stra┼╝ Po┼╝arn─ů w Rudniku k/Su┼ékowic [10]. W roku 1907 powstaj─ů stra┼╝e w Wi┼Ťniowej, Drogini, G┼éogoczowie [11]. W roku 1927, w dniu 4 wrze┼Ťnia, dochodzi do organizacji stra┼╝y w Rudniku [12], a 9 grudnia 1928 roku w Winiarach [13].

Do┼Ť─ç zagadkow─ů rzecz─ů jest fakt i┼╝ pierwsza wzmianka o stra┼╝y dobczyckiej w “Przewodniku Po┼╝arniczym” - organie Towarzystwa Ochotniczych Stra┼╝y Po┼╝arnych we Lwowie ma miejsce dopiero w Nr 2 z lutego 1896 (o wp┼éacie 1,40 z┼é. na prenumerat─Ö ,,Przewodnika Po┼╝arniczego”), a druga informacja w Nr 5 z maja 1896 w wykazie Stra┼╝y, kt├│re nie przyst─ůpi┼éy do Krajowego Zwi─ůzku Stra┼╝y - s─ů tam m.in. Dobczyce i Podg├│rze. Jest te┼╝ tam informacja o tym, ┼╝e OSP Dobczyce nie przyj─Ö┼éa obowi─ůzk├│w stra┼╝y gminnej. Tymczasem z kroniki OSP Dobczyce dowiadujemy si─Ö, ┼╝e oko┼éo roku 1870 mia┼é miejsce w Dobczycach ogromny po┼╝ar, kt├│ry strawi┼é wszystkie zabudowania przy obecnej ulicy Kili┼äskiego. Po┼╝ar ten sta┼é si─Ö bod┼║cem do zorganizowania pierwszej Ochotniczej Stra┼╝y Ogniowej w Dobczycach. Kronikarz zanotowa┼é: ,,(...) W roku 1875 przy ul. Marwin (obecnej Kili┼äskiego) w domu, w kt├│rym mieszka p. Orlikowa, Franciszek P┼éonka, z zawodu krawiec, organizuje pierwsz─ů w Dobczycach Ochotnicz─ů Stra┼╝ Ogniow─ů. On te┼╝ zostaje pierwszym naczelnikiem. Pierwszymi cz┼éonkami Stra┼╝y s─ů: Stanis┼éaw Stoch, Wojciech Figlewicz, Stanis┼éaw Bergel, Franciszek Orzechowski, Karol Kozielski, Jan Kopera, Wincenty Kopera, Jakub ┼╗u┼éawi┼äski i Franciszek Kopta [13a]. Pierwsze obszerniejsze dane o stra┼╝ach z teren├│w pow. wielickiego i my┼Ťlenickiego (Zwi─ůzek Okr─Ögowy II) pochodz─ů dopiero z 1899 roku. Zawieraj─ů m.in. imienne sk┼éady osobowe Zarz─ůd├│w Zwi─ůzkowych. W sk┼éad OSP Dziekanowice wchodzili wtedy: prezes -Wincenty Prusek, naczelnik - Jan Kabaja, z-ca nacelnika - J├│zef Baran; OSP Dolna Wie┼Ť: Kazimierz ksi─ů┼╝─Ö Lubomirski, Edward Klebert, Jan Szymski; OSP Gd├│w: dr J├│zef Morawiecki, Szymon Pieprzyk, J├│zef Wajda; OSP Jawornik: Andrzej Kurowski, Stanis┼éaw Sypek, Jan Szlachetka; OSP My┼Ťlenice: prezes – wakat, Emil Sch├╝nke, Ignacy Gor─ůczko; OSP Trzeme┼Ťnia: ks. Antoni ┼üazowski, Jan Michalec, Franciszek Kamie┼äski; OSP Wieliczka: dr Jakub Dziewo┼äski, Zygmunt Miczy┼äski, Antoni Mazurkiewicz [14].

Je┼╝eli chodzi o Zwi─ůzki Krajowe w poszczeg├│lnych zaborach, to najwcze┼Ťniej powo┼éany zosta┼é w Galicji w 1875 roku we Lwowie, nast─Öpnie w kolejno┼Ťci: w Kr├│lestwie Polskim Zwi─ůzek Floria┼äski i w zaborze pruskim Wielkopolski Zwi─ůzek Stra┼╝y Po┼╝arnych. W Kr├│lestwie Polskim pierwsze organizacje stra┼╝ackie powstaj─ů podobnie jak w Galicji w wi─Ökszych miastach., kolejno w Kaliszu (1864), w Cz─Östochowie (1871), w Turku i Zgierzu (1874), w ┼ü─Öczycy, P┼éocku i W┼éoc┼éawku (1875).

Pierwszy Og├│lnopolski Zjazd Stra┼╝y odby┼é si─Ö w Warszawie w dniach 8 – 9 wrze┼Ťnia 1921 roku. W sk┼éad G┼é├│wnego Zwi─ůzku Stra┼╝y wesz┼éy Zwi─ůzki Wojew├│dzkie: Floria┼äski, Ma┼éopolski, Wielkopolski, Pomorski, Cieszy┼äski, Krakowski, Wile┼äski, Lubelski, Nowogrodzki, ┼ü├│dzki, Bia┼éostocki, Kielecki [15]. I Wojew├│dzki Zjazd Stra┼╝y Po┼╝arnych Galicji i Lodomerii dzia┼éaj─ůcy od I zjazdu we Lwowie, tj. 1875 roku wyda┼é odezw─Ö do OSP, aby do 20 stycznia 1896 roku wype┼éni┼éy dok┼éadnie za┼é─ůczone do pierwszego numeru “Przewodnika Po┼╝arniczego” blankiety i przes┼éa┼éy do Zwi─ůzku e celach statystycznych oraz ewidencyjnych (m.in. ewidencja wk┼éadek i sk┼éadek) [16]. Do roku 1897 Krajowy Zwi─ůzek Ochotniczej Stra┼╝y Po┼╝arnej prowadzi┼é jedynie statystyk─Ö zwi─ůzkowych stra┼╝y po┼╝arnych. Dopiero w 1898 r. wyda┼é rozporz─ůdzenie do wydzia┼é├│w powiatowych, aby przesy┼éa┼éy Zwi─ůzkowi zestawienia statystycznie wszystkich istniej─ůcych w powiatach stra┼╝y [17]. W tym czasie Dziekanowice nale┼╝a┼éy do powiatu Wieliczka.

Rada Zawiadowcza Krajowego Zwi─ůzku Ochotniczej Stra┼╝y Po┼╝arnej podzieli┼éa w 1899 roku wszystkie zwi─ůzkowe stra┼╝e po┼╝arne na 26 zwi─ůzk├│w okr─Ögowych z siedzib─ů m.in. w Wieliczce. Nie dosz┼éo jednak do utworzenia takiego zwi─ůzku w tym mie┼Ťcie powiatowym. W wyniku podj─Ötej w tym samym roku reorganizacji (druga pr├│ba organizacji okr─Ögowych zwi─ůzk├│w) dokonano podzia┼éu istniej─ůcych stra┼╝y zwi─ůzkowych na 17 okr─Ög├│w wed┼éug powiat├│w. Do okr─Ögu II przydzielono stra┼╝e z pow. : Krak├│w, Wieliczka, Bochnia i My┼Ťlenice. Jednak do roku 1900 w dw├│ch okr─Ögach tj. w II i XVII (pow. Horodenka, Ko┼éomyja, Koss├│w, Sniaty┼ä, Nadw├│rna i Zaleszczyki) nie potrafiono zorganizowa─ç zwi─ůzk├│w [18].

Te zaniedbania dzia┼éaczy zwi─ůzkowych Ochotniczych Stra┼╝y Po┼╝arnych w Wieliczce i Krakowie, jak i p├│┼║niejsze na przyk┼éad: nie przeprowadzenie Zjazdu [19], brak wykazu po┼╝ar├│w za czerwiec 1903 roku [20], czy te┼╝ vacaty w sk┼éadzie osobowym naczelnictwa w okr─Ögu XIV Wieliczka w roku 1925, ┼Ťwiadcz─ů o s┼éabej pracy Zwi─ůzk├│w w kierowaniu organizacj─ů stra┼╝ack─ů na tym terenie [21]. Potwierdzeniem tego jest fakt, i┼╝ podczas gdy w Przewodniku Po┼╝arniczym od 1887 roku podawane s─ů relacje z zebra┼ä towarzystw stra┼╝ackich i opisy po┼╝ar├│w ze wszystkich innych rejon├│w (powiat├│w) ├│wczesnej Galicji, to z powiatu Wieliczka brak takich danych.

Przewodnik Po┼╝arniczy organ Krajowego Zwi─ůzku Ochotniczych Stra┼╝y Po┼╝arnych zamieszcza┼é na swoich ┼éamach bardzo szeroki wachlarz wiadomo┼Ťci o dzia┼éalno┼Ťci Stra┼╝y w Galicji. Przyk┼éadami mog─ů by─ç n.p. zamieszczone: w numerze 10 z 1893 r. deklaracji przyst─ůpienia do Krajowego Zwi─ůzku OSP stra┼╝y z Lanckorony; w nr 7 z 1895 r. wiadomo┼Ť─ç, i┼╝ w stadium organizacji jest Ochotnicza Stra┼╝ w Podg├│rzu; w nr 3 z 1896 r. w wykazie kwot zap┼éaconych do Kasy Zwi─ůzku jest m. in. wp┼éata na prenumerat─Ö Przewodnika Po┼╝arniczego z OSP w Dobczycach 1,40 z┼é; w nr 4 z 1896 r. m. in. wk┼éadka OSP Wieliczka 6,60 z┼é. r.; w nr 5 wykaz ochotniczych stra┼╝y po┼╝arnych, kt├│re nie przyst─ůpi┼éy do Zwi─ůzku m. in. OSP Dobczyce i OSP Podg├│rze a przyst─ůpi┼éy, z pow. Wielickiego: Skawina, Gd├│w, Mogilany, Skotniki i Wieliczka; z pow. My┼Ťlenickiego: Jordan├│w, My┼Ťlenice, Mak├│w, Dolna Wie┼Ť, Su┼ékowice i Trzeme┼Ťnia.


Dodano: 05.12.2004 15:36:47, Modyfikowano 06.12.2004 06:56:27

Dodaj Komentarz:
  Przepisz kod w pole obok: =>

  Brak komentarzy. Twˇj mo┐e byc pierwszy.


© Jednostka OSP Olszowice 2004 - 2008